Metatron – człowiek, który stał się aniołem? Pozabiblijne źródła o tajemniczej przemianie

W tradycji biblijnej ludzie i aniołowie są odrębnymi stworzeniami, jednak żydowska literatura mistyczna przedstawia wyjątkową postać, która wymyka się temu podziałowi. To Metatron – jedna z najbardziej zagadkowych istot w angelologii, nazywana „Księciem Obecności”, „Niebiańskim Skrybą” i strażnikiem Bożego tronu. Najciekawsze jest to, że w pozabiblijnych tekstach Metatron miał kiedyś być człowiekiem – biblijnym Henochem.

Henoch pojawia się w Biblii krótko, ale intrygująco: „Henoch chodził z Bogiem, a potem go nie było, bo zabrał go Bóg”. To jedno zdanie stało się fundamentem dla obszernej literatury apokryficznej, która próbowała wyjaśnić, co tak naprawdę oznaczało „zabranie”. Najpełniejszą odpowiedź daje 3 Księga Henocha (Sefer Hekhalot), kluczowe działo żydowskiej mistyki merkawy. W niej Metatron sam opowiada swoją historię, zaczynając słowami: „Ja jestem Henoch, syn Jareda, którego Bóg wziął spośród ludzi”. Tekst jednoznacznie identyfikuje Metatrona jako przemienionego człowieka.

Według tej księgi Bóg wzniósł Henocha do nieba, gdzie jego obecność wywołała protest aniołów, którzy uznali, że człowiek nie powinien mieszkać w świecie czystego ducha. W odpowiedzi Bóg miał objąć Henocha swoim światłem i całkowicie przemienić w istotę niebiańską. Otrzymał nowe imię – Metatron – którego etymologia jest sporna, ale często wiąże się je z greckim „meta thronos”, czyli „ten, który jest obok tronu”. To symboliczne, ponieważ według 3 Księgi Henocha Bóg ustanowił dla niego tron tuż przy swoim własnym, czyniąc go najwyższym niebiańskim urzędnikiem.

Metatron otrzymał ogromne kompetencje: stał się skrybą wszechświata, zapisującym czyny ludzi i wydarzenia w niebie, a także nadzorcą aniołów. W tekstach kabalistycznych jego rola jeszcze wzrasta — jest przedstawiany jako strażnik przejścia między światem materialnym a duchowym oraz jako przewodnik dusz. W kabale bywa umieszczany w strukturze Drzewa Życia przy najwyższych sefirot, co podkreśla jego wyjątkowy status.

Tak wysoki poziom wyniesienia sprawił, że postać Metatrona wzbudzała kontrowersje także wśród rabinów. W Talmudzie (Hagiga 15a) pojawia się historia mędrca, który widząc Metatrona siedzącego na tronie, uznał błędnie, że w niebie istnieją „dwie potęgi”. Fragment ten stał się przestrogą, a zarazem potwierdzeniem, że Metatron w żydowskiej mistyce zajmował miejsce niezwykle bliskie Bogu.

Metatron jest jedyną postacią w całej żydowskiej tradycji, o której mówi się, że przeszła drogę od człowieka do najpotężniejszej istoty duchowej. Jego historia nie należy do Biblii kanonicznej, ale ma ogromne znaczenie w literaturze apokryficznej, kabale i mistycyzmie żydowskim. Dla wielu badaczy stanowi wyraz fascynacji ideą człowieka, który osiąga duchową doskonałość tak wielką, że staje się częścią niebiańskiego porządku.