MK Ultra – mało znane fakty o najbardziej tajnym projekcie CIA

Projekt MK Ultra kojarzy się z LSD, hipnozą i próbami „kontroli umysłu”, ale ta historia jest dużo bardziej złożona, niż sugeruje popkultura. Oto kilka mniej znanych wątków, które rzadko trafiają do mainstreamowych opisów:
1. MK Ultra składał się z ponad 150 podprojektów – większość nie dotyczyła psychodelików.
Choć LSD stało się symbolem MK Ultra, większość podprojektów dotyczyła zupełnie innych obszarów. Badano m.in.:

- wpływ radiacji na podatność na sugestię,
- eksperymenty z elektromagnetycznym wpływem na mózg,
- metody zakłócania pamięci za pomocą hipnotycznych sekwencji językowych,
- testy nad tym, jak różne kultury reagują na presję psychologiczną,
- badania nad wpływem paraliżujących toksyn na zdolność składania zeznań.

W dokumentach MK Ultra dominują raporty z teoretycznych badań nad psychologią przesłuchań – LSD to tylko najbardziej spektakularny fragment układanki.

2. CIA finansowała projekty naukowe… nie informując naukowców, czym są.
Setki naukowców – psychologów, neurologów, lekarzy – otrzymywały granty z tzw. „organizacji przykrywkowych”, nieświadome, że pracują dla MK Ultra.
Jedną z takich instytucji było Human Ecology Fund, funkcjonujące jak zwykła fundacja naukowa.

Wielu badaczy dopiero po latach dowiedziało się, że ich wyniki były wykorzystywane przez CIA, co wywołało duże oburzenie w środowisku akademickim.

3. Eksperymenty prowadzono nie tylko w USA, ale także w Kanadzie, Niemczech i Japonii.
W Kanadzie szczególnie głośne były działania psychiatry Donalda Ewana Camerona, który stosował:

- „depatterning” – całkowite niszczenie osobowości pacjenta intensywnymi elektrowstrząsami,

- „psychic driving” – godzinami puszczane w pętli nagrania sugestii,

- długotrwałą sensoryczną izolację.

Rząd Kanady z czasem wypłacił odszkodowania pacjentom Camerona, ale ich pełna liczba nie jest znana.

4. MK Ultra badało… użycie placebo jako narzędzia manipulacji.
Jednym z najbardziej zaskakujących raportów jest dokument poświęcony temu, jak sama wiara w działanie substancji może zmieniać zachowanie bardziej niż substancja.
CIA interesowało, czy:

- można „złamać” kogoś samą sugestią,

- efekt placebo potrafi działać jak psychologiczna broń,

- ludzie reagują inaczej, jeśli wierzą, że są obserwowani.

Było to jedno z pierwszych dużych badań nad psychologią oczekiwań w kontekście kontroli zachowania.

5. Część eksperymentów prowadzono w więzieniach – w zamian za… skrócenie wyroku.
Najbardziej znane są testy w więzieniu w Lexington (Kentucky), gdzie więźniowie byli poddawani:

- długim cyklom podawania psychodelików,

- izolacji,

- eksperymentom z zaburzeniem cyklu snu.

Niektórzy zgodzili się na udział, ponieważ oferowano im skrócenie kary albo dostęp do narkotyków, co dziś traktowane jest jako poważne nadużycie etyczne.

6. CIA interesowała się również… praktykami okultystycznymi
To nie mit. W części podprojektów analizowano:

- rytuały szamańskie,

- techniki transowe,

- medytacje ekstremalne,

„niezwykłe” metody zmiany świadomości stosowane w kulturach Ameryki Południowej i Azji.

CIA nie zamierzało ich stosować dosłownie, ale chciało rozumieć, jak kultury niezachodnie osiągają stany zmienionej świadomości – i czy można je wykorzystać w przesłuchaniach.

7. Po ujawnieniu MK Ultra CIA próbowała odzyskać dokumenty… od własnych naukowców
Gdy rozpoczęły się śledztwa w latach 70., CIA rozesłała instrukcje do współpracowników, by zwrócili wszystkie materiały, jakie kiedykolwiek otrzymali. Niektórzy odmówili.
Inni – twierdzili, że nieświadomie wyrzucili dokumenty.
Jeszcze inni przekazywali kopie prywatnie, co sprawia, że część wiedzy o MK Ultra pochodzi z rodzinnych archiwów naukowców, nie z akt CIA.

MK Ultra to nie tylko eksperymenty z LSD i hipnozą. To ogromny, wielowarstwowy projekt łączący naukę, psychologię, politykę, wojnę i etykę – a wiele jego aspektów nadal pozostaje niejasnych. Najciekawsze, a zarazem najbardziej niepokojące jest to, że projekt nie był jednolitym planem, lecz siecią setek badań, często wykonywanych bez zgody uczestników i bez świadomości samych naukowców.