C.I.A. – Dane pokazują 14-letni projekt kontrolowania ludzkiego zachowania
Kluczowe fragmenty artykułu opublikowanego na stronie New York Times
New York Times, 21 lipca 1977 roku
Opublikowano: 25 maja 2007 roku

Centralna Agencja Wywiadowcza przeprowadziła 14-letni program, mający na celu znalezienie sposobów „kontrolowania ludzkiego zachowania” za pomocą materiałów chemicznych, biologicznych i radiologicznych, zgodnie z dokumentami agencji, które zostały ujawnione dzisiaj przez Johna Marksa.

Dokumenty te sugerowały szersze eksperymenty na nieświadomych ludziach przez agencję wywiadowczą lub jej opłaconych badaczy, niż wcześniej było to publicznie znane. Pan Marks udostępnił 20 dokumentów, które opisywały między innymi następujące incydenty:

W 1956 roku C.I.A. zawarła kontrakt z prywatnym lekarzem na testowanie „bulbokapniny”, substancji, która może powodować stupor lub wywołać stan katatoniczny, na małpach i „skazanych osadzonych w” nieujawnionym zakładzie karnym. List od nieujawnionego oficjela C.I.A. z 1949 roku omawiał sposoby zabijania ludzi bez pozostawiania śladów. „Uważam, że istnieją dwie substancje chemiczne, które byłyby najbardziej przydatne, ponieważ nie pozostawiają charakterystycznych zmian patologicznych” – brzmiał list. W 1952 roku dwóch rosyjskich agentów, którzy „byli podejrzani o podwójne agentstwo”, zostało przesłuchanych metodami „narko‑hipnotycznymi”. 

Obaj mężczyźni otrzymali pentotal sodu i środek pobudzający. Jedno z przesłuchań dało „niesamowitą” regresję, jak podano w dokumentach, podczas której „osoba badana faktycznie przeżywała pewne wydarzenia ze swojej przeszłości. Osoba badana całkowicie zaakceptowała pana [imię usunięte] jako starego, zaufanego i ukochanego przyjaciela, którego znała w przeszłości w Gruzji, ZSRR.” C.I.A. przeprowadzała tajne eksperymenty medyczne w latach 1949-1963 pod nazwami kodowymi Bluebird, Artichoke, MK Ultra i MK Delta.

Artykuł z 21 lipca 1977 r. na temat kontroli zachowań człowieka przez CIA, z archiwów „New York Timesa”

przedstawia wypowiedź pana Marksa, współpracownika Centrum Badań nad Bezpieczeństwem Narodowym, który na konferencji prasowej oskarżył Admirała Stansfielda Turnera, Dyrektora Centralnej Agencji Wywiadowczej (CIA), o "poważne zniekształcenie" informacji dotyczących programów badawczych CIA. Marks, powołując się na dokumenty otrzymane na mocy Ustawy o Wolności Informacji, stwierdził, że Turner stosował taktykę określaną jako „zmodyfikowane ograniczone ujawnienie” (ang. "modified limited hangout"), kiedy opisał działalność agencji jako „program eksperymentów z użyciem narkotyków”. Zgodził się, że narkotyki były częścią programu, ale wskazał, że oprócz nich wykorzystywano również takie techniki, jak elektroshok, promieniowanie, ultradźwięki, psychosurgery (operacje na mózgu), psychologia i środki unieruchamiające.

Dokumenty, które zostały ujawnione, oraz nowe zapisy odnalezione przez CIA wskazują na szersze eksperymentowanie na nieświadomych ludziach, niż wcześniej publicznie ujawniono. Marks stwierdził, że zapoznał się lub otrzymał około 1000 dokumentów CIA, z których wiele nie zostało przekazanych Senackiej Komisji Wywiadu podczas jej śledztwa w 1975 roku.

Wśród ujawnionych dokumentów pojawiły się m.in. opisy następujących incydentów:

1. 1956 rok: CIA nawiązała współpracę z prywatnym lekarzem, aby przetestować na małpach i więźniach w stanie stuporze lek „bulbokapnina”, który miał wywoływać stan katatonii, a celem było sprawdzenie, czy substancja powoduje „utrata mowy u ludzi”, „utrata wrażliwości na ból”, „utrata pamięci” i „utrata woli”.

2. 1949 rok: List nieznanego oficjela CIA omawiający metody zabijania ludzi bez pozostawiania śladów. Wspomniano o dwóch substancjach chemicznych, które byłyby przydatne do takich działań, a także o możliwościach zabicia za pomocą promieni X lub w środowisku prowadzącym do zamrożenia ciała. Wspomniano także o dusić ofiarę poduszką lub ściśnięciu jej szerokim kawałkiem materiału, np. ręcznikiem.

3. 1952 rok: Dokumenty opisujące użycie metod „narkohipnotycznych” (sodium pentothal) w czasie przesłuchania dwóch rosyjskich agentów, gdzie jeden z nich przeżywał „wyjątkową regresję”, przyjmując tożsamość dawnego przyjaciela z lat młodości.

4. 1953 rok: Podjęto propozycję współpracy z naukowcami z nieznanego państwa, które pozwalało na eksperymenty z wąglikiem, gdyż Stany Zjednoczone nie miały takich zezwolenia.

Niektóre dokumenty wskazywały, że CIA była świadoma kontrowersyjnego charakteru swoich eksperymentów. W 1950 roku w jednym z dokumentów dotyczących rekrutacji psychiatrów zauważono, że niektórzy kandydaci mogli nie zgodzić się na bardziej kontrowersyjne etapy programu.

W 1963 roku raport inspektora generalnego CIA stwierdził, że koncepcje manipulacji ludzkim zachowaniem były uznawane za „odrażające i nieetyczne” przez wielu ludzi wewnątrz oraz na zewnątrz agencji. CIA prowadziła tajne eksperymenty od 1949 roku do 1963 roku pod nazwami kodowymi Bluebird, Artichoke, MK Ultra oraz MK Delta.

Z kolei w 1975 roku podczas śledztwa Senackiej Komisji Wywiadu nie ujawniono wszystkich dokumentów dotyczących programu, lecz po odkryciu dodatkowych 5000 dokumentów przez CIA, agencja zdecydowała się je udostępnić. Dokumenty te zawierały m.in. szczegóły finansowe eksperymentów oraz nazwiska lekarzy i instytucji medycznych zaangażowanych w badania. Ponadto, w najbliższej przyszłości przewidziano zamknięte briefingi na temat nowych materiałów, które mają być w pełni opisane podczas publicznego przesłuchania, zaplanowanego na 29 lipca.

Warto zauważyć, że Marks, który zdobył te dokumenty, twierdził, że musiał prowadzić prawne naciski przez prawie dwa lata, aby uzyskać dostęp do tych materiałów, które miały być mu obiecane na koniec miesiąca.